Op 27 mei organiseerden Fastned en de Vereniging Elektrische Rijders (VER) EV-café in The Green House in Utrecht. Centraal thema is deze keer het binnenstedelijk snelladen. Het aantal elektrische auto's groeit snel en voor het eerst zijn er in Europa meer dan 20% volledig elektrische auto's verkocht. In Nederland lag het aandeel volledig elektrische auto's in mei zelfs op 41%. Het blijven aanleggen van laadinfrastructuur is ondanks de uitdagingen bij de capaciteit van het stroomnet zo prioriteit. Maar moeten die laadpunten in de stad dan langzame AC- of juist snelle DC-laders zijn. Wat is beter voor het net en wat doen we eigenlijk met de tankstations binnen de stadsgrenzen? Ook wordt stilgestaan waarom Nederland vooral een AC-ladend land is, terwijl waardevolle voorbeelden van steden in het buitenland juist massaal voor DC-laders kiezen. EV-café bracht alle stakeholders bij elkaar en ging een middag in gesprek over binnenstedelijk snelladen. Een samenvatting.
Buitenlandse ervaringen dienen ook in Nederland als voorbeeld of inspiratie. Tijdens de introductie memoreert moderator en bestuurslid van de VER, Ellen Hiep, de recent gehouden Nordic EV Summit waar transitie-strategieën uit Oslo, Saõ Paulo en Amerika in detail zijn gepresenteerd. Veel buitenlandse steden zetten daarbij in op snelladers in de stad, terwijl Nederland vooralsnog inzet op een heel groot netwerk van publieke AC-laders. Nederland is met zijn dichte netwerk slow laders daarom anders en dat is een van de onderwerpen waarover tijdens EV-café wordt gesproken. Is dat een kans of juist een risico? En wat is nu beter voor de capaciteit van het stroomnet?
Ondermaats
Aan het begin van de middag in The Green House in Utrecht staat Robert van Gent, charging manager bij de VER, stil bij wat de EV-rijder zelf nu eigenlijk vindt van binnenstedelijk snelladen. Uit een onderzoek binnen het EV-panel (n = 421 EV-rijders) geeft het grootste deel van de ondervraagden aan dat het netwerk snellaadstations in zijn of haar gemeente te beperkt is. De EV-rijder is duidelijk op zoek naar meer snelladers binnen de gemeentegrenzen. Een minderheid van de respondenten vindt de huidige hoeveelheid snelladers voldoende of redelijk voldoende, aan de andere kant geeft 32% van alle ondervraagden juist aan dat het aantal snellaadlocaties volstrekt onvoldoende is. Een iets kleiner aandeel vind de hoeveelheid snelladers net niet voldoende. Per saldo betekent dat de helft van de EV-rijders DC snellaadstation-voorzieningen in haar buurt als ondermaats ervaart.
"Veel mensen die in de stad Amsterdam wonen of er net geweest zijn, komen het Fastned-station aan de Tafelbergweg als eerste tegen," benadrukt Martijn Remko, directeur Fastned Nederland. "In de stad ben je aangewezen op publieke laadpalen en er zijn daar weinig snelladers. Om die reden wijken mensen voor snel even bijladen uit naar de rand van de stad. In Amsterdam betekent dat laden bij ons laadstation aan de Tafelbergweg".
Op de vraag hoe het zit met DC-laders voor een kort verblijf, bijvoorbeeld bij een bezoek aan de Aldi of Praxis, is er sprake van een vergelijkbaar beeld. Hier is een iets grotere groep neutraal, maar de groep respondenten die de vraag met 'uitstekend' beantwoordt is juist kleiner dan bij DC-snellaadstation. In tegenstelling tot het buitenland staan er volgens de elektrische rijders zelf bij Nederlandse winkelketens duidelijk te weinig snelladers. Er is kortom ruimte tot verbetering in de kwaliteit van de snellaadvoorzieningen en elektrische rijders missen ze vooral bij tankstations en bouwmarkten.
Regisserende rol gemeente
Prijs en laadsnelheid zijn overigens de allerbelangrijkste redenen om wel of geen gebruik van een lader te maken en ook het aantal laadpunten dat op een snellaadlocatie aangeboden wordt, is belangrijk bij de afweging er wel of niet te gaan laden. EV rijders zouden de snelladers binnen hun gemeente overigens vooral gebruiken als aanvullende mogelijkheid. Voor slechts 6,2% zou de EV-rijder de binnenstedelijke snellader als primaire laadlocatie gaan gebruiken, maar bijna de gehele groep ziet de binnenstedelijke snellader vooral als een aanvullende mogelijkheid om de auto snel te kunnen opladen (93,8%). Opvallend is ook dat een ruime meerderheid vindt dat de gemeente zich actief zou moeten inzetten voor de transitie van tankstations naar laadstations. Ruim 73% is het daarmee eens of grotendeels eens. Slechts 2,9% blijkt het totaal oneens met deze regisserende rol van de gemeente.
Fastned binnenkort in 10 landen
Voor Martijn Remko, directeur van Fastned Nederland, is het standpunt van de EV-rijder waardevolle informatie. Hij gaat vervolgens in op de groei van het bedrijf. Fastned begon in 2013 en wilde destijds al een landelijk dekkend netwerk van snellaadstations uitrollen. Op dit moment zijn er zo'n 184 stations in Nederland, binnen Europa zijn er zelfs al meer dan 400 stations in 9 landen en binnenkort gaat Fastned ook in het 10e Europese land van start. De strategie van Fastned laat zich het best samenvatten met: snelle laders, grotere stations en steeds vaker van de snelweg af. Je zou zeggen dat dit mooi aansluit op de wensen van de EV-rijders en een praktijk voorbeeld bevestigt da ook. Het Fastned station aan de Tafelbergweg, net van de A2 bij Amsterdam Zuid-Oost af, is nu het best bezochte Fastned-station van ons land. Fastned bij Amsterdam Zuid-Oost wordt in hoeveelheid klanten overigens op korte afstand gevolgd door de locatie bij serviceplaats 'Hackelaar' aan de A1 bij Muiden en de Fastned-laders op het terrein van 'De Forten' langs de A12 bij Bunnik. Remko legt ook uit waarom het station bij Amsterdam Zuid-Oost zo vaak bezocht wordt. "Veel mensen die in de stad Amsterdam wonen of er net geweest zijn, komen het Fastned-station aan de Tafelbergweg als eerste tegen," benadrukt Remko. "In de stad ben je aangewezen op publieke laadpalen en er zijn daar weinig snelladers. Om die reden wijken mensen voor snel even bijladen uit naar de rand van de stad. In Amsterdam betekent dat laden bij ons laadstation aan de Tafelbergweg".
Snelladen krijgt groter aandeel in de laadmix
Alle experts bij EV-café het er wel over eens dat snelladen een groter aandeel in de laadmix krijgt. Nederland loopt voorop in AC, maar DC-laden blijft juist achter. Zelfs in een stad als Oslo, schoolvoorbeeld op het gebied van elektrisch rijden, is het merendeel van de laders in de stad een DC-snellader. Om die reden verwacht men ook voor Nederland groei in het aantal snelladers. Snellaadpleinen zijn uiteindelijk efficiënter in de uitrol en operatie, maar bieden ook een oplossing voor mensen zonder oprit. Daarbij komt dat nieuwe AC-laadpalen, de zogenaamde publieke laadpaal door netcongestie steeds vaker op de wachtlijst komen. Bij laadstations kan gekeken worden naar slimme oplossingen zoals een batterij waarin stroom voor piekmomenten opgeslagen kan worden. Fastned opende recent een dergelijke batterij bij het laadstation aan de A2.
Grond voor verandering
Een andere kans voor snelladers binnen de stadsgrenzen zijn de 450 tankstations die er in Nederland op gemeentegrond aanwezig zijn. Het zijn vaak tankstations zonder juridische overeenkomst of met contracten zonder einddatum of stilzwijgende verlenging. Door gemeentegrond goed in kaart te brengen, de lead in de transitie te pakken én te kijken welke snellaadlocaties er bij tankstations gerealiseerd kunnen worden, kunnen tankstations toekomstbestendig gemaakt worden. Gemeentegrond is in beginsel grond voor verandering zo benadrukken de aanwezigen bij EV-café, letterlijk maar ook figuurlijk. Het aantal elektrische auto's stijgt de komende jaren verder en de vraag naar fossiele brandstof zal daarom dalen. Het is daarom logisch tankstations om te bouwen naar laadlocaties. Net zo belangrijk is het om te gaan werken aan transparante aanbestedingen voor snellaadstations, met daarin duidelijke criteria waar de toekomstige laadlocaties aan zouden moeten voldoen. Overheden dienen de regie te pakken bij de transitie van tankstations naar snellaadstations, zo blijkt duidelijk uit de panelgesprekken tussen experts. Een belangrijke factor daarbij is om na te gaan waar de EV-rijder behoefte aan heeft en of die ligt bij snellaadmogelijkheden of juist bij verdere uitbreiding van de publieke AC-laadinfrastructuur. Het is volgens deskundigen ook niet raadzaam aanbestedingen van DC-infrastructuur te mengen met die van AC-laadpalen. We moeten vooral snel een raamwerk opzetten, de stroom (slim) organiseren en dan de locatie toewijzen aan de snellaadaanbieder.
Wat kunnen we leren van Londen?
Ook in Londen werkt men volop aan de uitbreiding van de laadinfrastructuur. De Engelse hoofdstad is één van de grootste steden ter wereld en met de elektrificatie van het wagenpark, die ook in het Verenigd Koninkrijk nu goed op gang komt, is het cruciaal de aanwezige mogelijkheden te ontsluiten. "We moeten opzoek naar de mogelijkheden die er liggen," benadrukt Sophie Eynon, Electric Vehicle Charging Hubs Programme Manager in London. In het Verenigd Koninkrijk is het beleid nu sterk gericht op de transitie naar elektrisch rijden, zo geeft Eynon overtuigend aan. "Op dit moment heeft het Verenigd Koninkrijk 88.000 oplaadpunten, waarvan 20% een snellader is," vertelt de Engelse programma-manager. "In 2024 is de Zero Emission Vehicle mandaat van kracht geworden en sindsdien is er al meer dan £2 miljard geïnvesteerd in de transitie en de verbetering van de publieke laadinfrastructuur.
Snellaadhubs op strategische plekken
Waar Engeland al een strikt beleid naar de transitie voert, is dit in Londen mogelijk nog dwingender. De burgermeester van Londen heeft als doel gesteld dat de stad in 2030 netto emissie-vrij moet zijn en daarop moet de infrastructuur aangepast worden". De Londense politiek wil de zero-emissie-doelstelling behalen door de invoer van een Ultra Low Emission Zone, een slooppremie op vervuilende auto's, grote kortingen op schone auto's en eisen stellen aan openbaar vervoer, taxi's en particulier vervoer. Het verder optimaliseren van de laadinfrastructuur maakt het plaatje compleet. Op dit moment heeft London 28.491 oplaadpunten binnen de gemeentegrenzen, maar het plan is om in lijn met de mobiliteitsambitie door te pakken op de verdere verbetering van laadinfrastructuur. Snellaadhubs op strategische plekken zijn daarin de belangrijkste maatregelen.
Uitdagend landschap
Ook in Londen valt er nog veel te winnen. "We werken voor de energietransitie in een uitdagend landschap," zo benadrukt Sophie Eynon. "Er is groot gebrek aan vertrouwne in de EV-infrastructuur en de beschikbaarheid van oplaadmogelijkheden. Om onzekerheden verder weg te nemen en de transitie niet te laten vertragen hebben we 60 zeer snelladende hubs rond Londen nodig. Transport for London (TFL) is een van de grootste landeigenaren in de stad en daar ontvouwt zich de unieke kans om publieke grond in te gaan zetten voor het straks kunnen opladen van EV's". Op dit moment werkt de programma-manager hard aan de uitrol, kwaliteit en toegankelijkheid van de Londense infrastructuur. Het team heeft daarbij zes verschillende business models verkend, maar de concessie-benadering blijkt voor het Verenigd Koninkrijk doorgaans de best werkende. Een van de partijen die in Londen aan de slag gaat met de bouw van een snellaad-hub is Fastned.
"Op dit moment heeft het Verenigd Koninkrijk 88.000 oplaadpunten, waarvan 20% een snellader is," vertelt de programma-manager Sophie Eynon. "In 2024 is de Zero Emission Vehicle mandaat van kracht geworden en sindsdien is er al meer dan £2 miljard geïnvesteerd in de transitie en de verbetering van de publieke laadinfrastructuur.
36 extra Fastned laadpunten in London
De joint-venture tussen Fastned en Places for London, de vastgoedmaatschappij van Transport for London, heeft recent een bouwvergunning gekregen voor Londens grootste ultrasnelle laadstation voor elektrische voertuigen in Ealing. Het laadstation, dat begin volgend jaar opent, zal een belangrijke impuls geven aan de EV-infrastructuur van Londen en het Verenigd Koninkrijk en zo een cruciale rol gaan spelen in het emissie-vrij reizen in de hoofdstad. Het nieuwe ultrasnelle laadstation, dat volledig op hernieuwbare energie draait, zal 36 laadpunten hebben waarmee EV-rijders in slechts 5 minuten tot 160 kilometer extra actieradius kunnen opladen. Het is gunstig gelegen aan de North Circular (A406) nabij Hanger Lane, een belangrijke verkeersader in Londen, en zal straks honderden automobilisten per dag gaan bedienen. Het laadstation van Fastned en Places for London heeft ook winkelruimte en toiletvoorzieningen, met daarin essentiële voorzieningen voor bestuurders. Omdat ongeveer 64 procent van de huishoudens in de buitenwijken van Londen geen eigen parkeergelegenheid heeft, zijn veel automobilisten afhankelijk van openbare laadinfrastructuur, met name in stedelijke gebieden. Fastned heeft de laadpaal in Hanger Lane ontworpen om te voldoen aan de behoeften van lokale bewoners, forenzen, bezoekers en commerciële bedrijven, zoals lokale ondernemers en taxi- of privé vervoerbedrijven. De laadpaal biedt toegankelijke laadmogelijkheden voor voertuigen van alle groottes, van auto's en taxi's tot bestelwagens en kleinere vrachtwagens, en draagt ??bij aan het oplossen van het probleem van de beperkte mogelijkheden voor privé-laadpunten thuis of op bedrijfsterreinen in Londen, vanwege de beperkte ruimte die er in de Engelse hoofdstad beschikbaar is.
Discussie parkeren versus laden
Ook Almere werkt aan een duidelijke visie op laden in de stad, vertelt Alexander Spong, wethouder Milieu en Klimaat van de gemeente Almere. Zelf is Spong een enthousiaste elektrische rijder en heeft hij nog steeds de Renault ZOE staan, waarmee hij in de beginperiode van elektrisch rijden met zelf gemaakte oplaadsnoeren gepionierd heeft. Congestie is ook in Almere een onderwerp en daarom monitort de gemeente op basis van data waar een nieuw oplaadpunt wordt neergezet. Met die aanpak blijft de laadinfrastructuur optimaal op peil en voldoet het aan de vraag van de EV-rijder. De wethouder geeft aan dat bij toewijzing van laadpalen frequent discussie is over parkeren versus laden. "Er zijn altijd mensen die ontevreden zijn omdat hun vast parkeerplek een laadplek wordt, maar toch werken we aan het steeds verder ontwikkelen van de laadinfrastructuur," vertelt Spong. "Almere heeft de afgelopen jaren op strategische locaties snellaadlocaties bepaald en door bijvoorbeeld het partnership met een windpark is er ook meer ruimte qua stroomcapaciteit ontstaan".
"We mogen soms best een beetje trots op netcongestie zijn," stelt Rob Cillessen, Manager Operations ELaadNL. "Want dat betekent dat we als land snel verduurzamen".
De wethouder vertelt over de nieuwe wijk Almere Pampus, die de komende jaren wordt gebouwd en waarbinnen 35.000 nieuwe woningen worden gebouwd. Hij vraagt zich openlijk af wat er in deze wijk voor congestie en stroom gedaan moet worden. Het is een lastig dossier, want de vraag doet zich voor of er bij dit nieuwbouwproject direct van laadpalen uitgegaan moet worden of dat het daarvoor nog te vroeg is. Spong is zelf groot voorstander van verder investeren in het energienetwerk, maar kavels voor snellaadstations verdelen blijft volgens hem ingewikkeld. Heeft een snellaadlocatie in een nieuwbouwwijk straks bijvoorbeeld voldoende inkomsten, vraagt de hij zich af. "Almere is een woonstad, veel hoogbouw en daarom zijn snellaadstations of andere oplossingen steeds logischer," zegt de wethouder. "Een laadplein kan bijvoorbeeld een antwoord zijn voor nieuwe wijken en de stroom kan bijvoorbeeld bij windmolens vandaan komen. Deze windmolens hebben echter ook vergunningsperiodes, de ruimtelijke puzzel is daarbij complex want soms is er geen grond voor windmolens beschikbaar omdat deze voor grond voor woningen nodig is. Ook is er naast voldoende inkomsten voor de exploitant van een laadplein ook draagvlak voor beslissingen nodig. Je moet het uiteindelijk met de buurt doen, we moeten daarbij vooral blijven zeggen dat de EV schoon is, deze lekker rijdt en de beste oplossing biedt. Op dat moment verdwijnen de bezwaren ook wel".
Blanco vel
Almere heeft daarbij een luxe positie omdat de ontwikkeling van de stad begint met een blanco vel. Dat is een gemakkelijker uitgangspunt dan een bestaande stad met reeds aanwezige tankstations aanpassen aan de transitie. Hoewel de gemeente ook andere vormen van mobiliteit promoot, blijft Almere een autostad, met forensen die werken in Amsterdam of Utrecht. Om die reden is volgens de wethouder een laadplein binnen de gemeentegrenzen wenselijk. Total Energies krijgt bijvoorbeeld ook verzoeken laadpleinen buiten de stad te ontwikkelen, kijkt naar de noodzaak om snellaadlocaties binnen de stadsgrenzen aan te leggen. Netcongestie speelt een rol, in het geval van Almere moeten er de komende jaren nog tussen de 60.000 en 70.000 nieuwe inwoners een plek in de stad vinden en dat betekent ook dat de luchtkwaliteit goed moet blijven. Een van de dilemma's is dan wat je doet met de laadinfrastructuur. Kies je voor een snellaadstation, juist voor een gecombineerd laad- en tankstation of worden het toch publieke AC-laders? Volgens de aanwezigen blijft bij het maken van de lastige keuzes het beleid van de overheid van doorslaggevend belang. De overheid moet proactief en voorspelbaar zijn, want duidelijkheid is nodig om de juiste beleidsbeslissingen te kunnen nemen. Nederland loopt voorop, zelfs zo ver dat we soms ook achterop komen. Zoals Rob Cillessen, Manager Operations ELaadNL, het mooi samenvat: "We mogen soms best een beetje trots op netcongestie zijn, want dat betekent dat we als land snel verduurzamen".
Tekst: Jos van den Bergh
Beeld : Robin van den Berg in opdracht van Fastned/VER
