Het Nederlandse elektriciteitsnet is overvol. In tegenstelling tot wat EV-critici vaak roepen, blijkt de elektrische auto een uitstekend middel om de capaciteit van het stroomnet te managen. Netbewust laden kan de belasting van het elektriciteitsnet tijdens de avondpiek bijvoorbeeld met 49,5% verminderen. Dat blijkt uit een winterpilot in de provincie Utrecht, waarbij de laadsnelheid van ongeveer 3.500 publieke laadpunten tijdens de drukste uren van de dag tijdelijk werd verlaagd. De pilot laat zien dat het slim aansturen van publieke laadpalen, het zogenoemde netbewust laden, een belangrijke bijdrage kan leveren aan een slimmer gebruik van het elektriciteitsnet.
Tijdens de pilot afgelopen winter werkten netbeheerder Stedin, Laadwerk (NAL-regio Noordwest), Vereniging DOET (brancheorganisatie voor marktpartijen binnen de laadinfrastructuur voor elektrische auto’s), gemeente Utrecht en ElaadNL nauw samen om praktijkervaring op te doen met het tijdelijk verlagen van de laadsnelheid van publieke laadpalen tijdens de meest zwaar belaste momenten op het elektriciteitsnet. Door tijdens de drukste avonduren, tussen 16.00 en 21.00 uur wordt het meeste stroom gebruikt, tijdelijk de laadsnelheid van publieke laadpalen te verlagen en deze na de stroompiek weer op te schalen, kan de belasting van het elektriciteitsnet tijdens piekmomenten worden verminderd. Een lagere belasting houdt het energienet stabiel en betrouwbaar.
Data uit 600.000 laadsessies
Door de laadpalen tijdelijk van minder stroom te voorzien ontstaat er extra ruimte op het net, terwijl elektrische rijders daar in de praktijk nauwelijks hinder van ondervinden. In vrijwel alle gevallen is de auto immers pas de volgende morgen weer nodig. Elektrische auto’s konden na de piek in de meeste gevallen alsnog volledig opladen tijdens de daluren in de nacht. In totaal deden ongeveer 3.500 publieke laadpalen in de provincie Utrecht mee aan deze pilot. De resultaten van het experiment zijn gebaseerd op data van de deelnemende laadpaalexploitanten, circa 600.000 laadsessies en miljoenen meterwaarden. Het kennis-en innovatiecentrum ElaadNL heeft de cijfers verzameld en geanalyseerd.
Meetbare impact op het elektriciteitsnet
De resultaten in Utrecht laten zien dat netbewust laden daadwerkelijk bijdraagt aan het verminderen van piekbelasting op het elektriciteitsnet. In december werd rond 19.00 uur een vermogensvraag gemeten van 9,1 MW, terwijl dit zonder sturing zou oplopen tot 12,0 MW. Dat betekent een reductie van circa 2,1 MW. Dat is 24% verschil. Eind februari werd rond hetzelfde tijdstip een vermogensvraag van 5,79 MW gemeten, ten opzichte van 11,46 MW zonder sturing. Dat is een verschil van 5,67 MW of wel een piekreductie van maar liefst 49,5%. De pilot heeft waardevolle praktijkervaring opgeleverd voor de verdere ontwikkeling van netbewust laden en het slim managen van de capaciteit van het stroomnet.
"Deze pilot van afgelopen winter bewijst dat netbewust laden tijdens de avondpiek daadwerkelijk effect heeft," zegt Warmold ten Zijthoff, regiodirecteur Utrecht bij netbeheerder Stedin. “Deze proef laat zien dat slim laden een concreet en schaalbaar instrument is om netcongestie tegen te gaan. Samen met onze partners maken we zo ruimte op het stroomnet, zonder dat elektrische rijders daar veel van merken.”
Waardevolle praktijkervaring
Naast de meetbare effecten op het elektriciteitsnet heeft de pilot ook laten zien dat netbewust laden mogelijk is zonder grote impact op de gebruiker. Tijdens de avondpiek laadt de auto langzamer, maar zodra het overige stroomverbruik daalt wordt de laadsnelheid weer verhoogd. In de meeste gevallen zijn voertuigen daardoor alsnog op tijd geladen. Ook hadden de gebruikers zelf de regie, want wie een keer direct op vol vermogen wilde laden, kon zich eenvoudig afmelden voor netbewust laden. Eerdere onderzoeken van de Vereniging Elektrische Rijders (VER) lieten al zien dat EV-rijders beslist bereid zijn om hun laadgedrag aan te passen, maar het erg belangrijk vinden om zelf de regie te kunnen houden. Zeker als er een prijsvoordeel tegenover uitgesteld laden staat, blijken eigenaren van elektrische auto's er weinig problemen mee te hebben om 's nachts in plaats van in de avondspits op te laden.
Communicatie cruciaal
Een ander inzicht dat naar boven kwam is de techniek van met name oudere EV's die niet goed met de wisselingen van de hoeveelheid stroom kan omgaan. In sommige gevallen was de laadsnelheid te laag en werd de laadsessie hierdoor gepauzeerd. Sommige auto’s bleven vervolgens onbedoeld in deze pauze hangen. De pilot laat daarmee zien dat een minimaal te leveren vermogen van belang is voor een beperkt verschil in gebruiksgemak, en tegelijkertijd bij te dragen aan het ontlasten van het elektriciteitsnet. De praktijkervaring levert waardevolle inzichten op voor de verdere ontwikkeling van netbewust laden en de stap naar dynamisch netbewust laden. Ook wordt het belang van goede communicatie naar de elektrische rijder duidelijk wanneer netbewust laden in de toekomst breder wordt toegepast. Het is belangrijk dat EV-rijders begrijpen waarom de laadsnelheid soms tijdelijk wordt aangepast en wat zij daarvan kunnen verwachten.
“Liever leveren we als laadsector het volle vermogen voor het opladen van de auto, maar we weten ook dat dit door netcongestie nu niet mogelijk is," vertelt Frank Slooten, directeur Vereniging DOET. "Netbewust laden is dan een goed alternatief, zeker omdat het laadpaalexploitanten ruimte geeft om in de toekomst het netwerk van laadpalen uit te breiden. Wel moeten we ervoor zorgen dat eventuele storingen uit deze nieuwe techniek tot een minimum beperkt worden, daarover blijven we in goed contact met de netbeheerders als Stedin. Tenslotte moet de EV-rijder altijd de zekerheid hebben van een betrouwbaar en robuuste laadinfrastructuur".
Op weg naar dynamisch netbewust laden
De Utrechtse proef richtte zich op zogenoemd ‘statisch netbewust laden’. Dat wil zeggen vooraf ingestelde vermogensbeperkingen tijdens vaste tijdsblokken. De volgende stap is ‘dynamisch netbewust laden’, waarbij een dag van tevoren een stuursignaal wordt gestuurd met het verzoek om de dag erop gedurende een bepaalde tijdsperiode netbewust laden toe te passen op specifieke laadpalen. Hierdoor kan beschikbare netcapaciteit nog gerichter worden ingezet, precies op de momenten en locaties waar dat nodig is. Deze aanpak sluit goed aan bij de landelijke ambities van het Nationaal Actieprogramma Laadinfrastructuur (NAL) om slim laden grootschalig toe te passen en daarmee bij te dragen aan de verdere ontwikkeling van publieke laadinfrastructuur als onderdeel van een toekomstbestendig energiesysteem.
"We zijn erg blij met de goede samenwerking tussen alle partijen en de positieve resultaten van deze pilot," zegt Marieke Donkervoort, voorzitter NAL, hierover. "De praktijkervaring die we samen hebben opgedaan helpt ons om slim laden verder te ontwikkelen. De pilot sluit goed aan bij de landelijke ambitie van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur om slim laden op grotere schaal toe te passen. Zo werken we stap voor stap aan een toekomstbestendig energiesysteem. We creëren ruimte op het net, waarmee publieke laadinfrastructuur een steeds grotere bijdrage kan leveren aan een efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet".
Tekst: redactie
Beeld: Vereniging Elektrische Rijders
